Bốn bài thơ bất tử về hoa mai
Mai là giống hoa đặc trưng của ngày Tết của Phương Nam. Xuân đến, Tết nhà nào cũng cố kiếm một cành mai bày trong phòng khách. Hoa mai dân dã nhưng thiêng liêng nên dường như nhà thơ phương nam nào cũng có thơ xưng tụng hoa mai. Tết Huế, mai nở vàng trong vườn nhà, vườn chùa.
Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo ngày còn ở Huế, Xuân nọ đi thấy các sư đang bán cành mai Tết, lòng xao xuyến: Huế đẹp đã đành xa xôi lắm, / bỗng gặp mai vàng nở chòng vai / có ông sư trẻ chừng muốn bán / hoa Tết vườn chùa một nhành mai. Nhà thơ Nguyễn Thanh Mừng ở Quy Nhơn lên thăm di tích thành Đồ Bàn (Chăm) đã bồi hồi trước phố cũ hoa vàng: Ai lên phố cũ hoa vàng / cung thành xe ngựa dặm đàng dư ba… Nhà thơ thầy giáo Mai Văn Hoan (Trường Quốc Học) tuần sau Tết nọ, đi ngang qua một vườn nhà, thấy một cành mai đường như đã khô ai đem vứt dưới cây trứng gà. Nhành mai tê lạnh khẳng khiu trong rét tháng giêng. Nhà thơ vội lấy những tờ bản thảo thơ trên tay bọc nhành mai mang về cắm vào lọ hoa trên bàn viết, tưới cho mai nước ấm. Mấy ngày sau nhành mai tươi lại. Và những búp mai vàng lại nhú. Và thi sĩ đã làm thơ về những bông mai hồi sinh ấy. Một lần khác thấy cây mai nhà chưa Tết đã nở. Nhà thơ lo âu thổn thức: Trong buốt lạnh nhường kia / sao hoa mai cứ nở / Để hôm nay xuân về / Mai không còn hoa nữa. Nhà thơ buồn, bèn đứng bên gốc mai thầm ước hoa đừng rụng hoa ơi. Ai cũng biết hoa mai gốc gác ở rừng.
Ở Quảng Trị có ngọn núi mọc đầy hoa mai, gọi là Non Mai. Cứ dịp Tết, khắp các phố ở Đắc Lăk, Pleiku, người ta bán rất nhiều cành mai rừng. Hoa mai rừng vàng tươi, thơ ngây hơn mai nhà. Sinh thời nhà thơ Xuân Hoàng cứ khăng khăng rằng người đưa mai rừng về trồng là một nhà thơ Huế: Mai nở ngày xưa trong núi xa / Chỉ thơm trong sắc lặng thinh. Và / Sẽ thơm như thế không ai biết / Trong núi như trời đất với hoa.
Bỗng một ngày Xuân một khách thơ Gặp mai trong núi ngẩn ngơ chờ Mai vàng đến dộ ươm nên hát Mang giống về xuôi tự bấy giờ
Nguyễn Đình Chiểu thời trẻ, học ở Hà Khê (Kim Long) Huế, có câu thơ rất hay về hoa mai vàng: ”Hữu tình thay ngọn gió đông / Cành mai nở nhuỵ lá tòng reo vang” ...
Nhưng bất tử nhất là bốn bài thơ về hoa mai của Mãn Giác Thiền sư, Nguyễn Trãi, Cao Bá Quát và Hồ Chí Minh. Mãn Giác Thiền sư đời Lý (nghĩa là giác ngộ, thông tuệ, tức sư Lý Trường (1052-1090)) là thi sĩ để lại nhiều bài thơ hay, câu thơ hay: Sông cũng say theo thuyền rượu tới / Lối còn ngát mãi cánh hoa đi. Nhưng có lẽ bất tử nhất là bài thơ về mùa xuân bằng chữ Hán Cáo tật thị chúng (Cáo bệnh bảo mọi người), trong đó có hai câu để đời: Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận / Đinh tiền tạc dạ nhất chi mai..
Xuân đi trăm hoa rụng Xuân đến trăm hoa lại nở Việc đời theo nhau trôi qua trước mắt Tuổi già hiện đến trên mái đầu Chớ bảo xuân tàn hoa rựng hết Đêm qua sân trước nở cành mai
Mùa xuân thì vĩnh cửu, Xuân đi hoa rụng, xuân về hoa nở. Chỉ con người là càng ngày càng già nua buồn khổ. Khi tuổi già sầm sập, việc đời theo nhau hiện về trước mắt, con người mới hoang mang nhớ tiếc tuổi xuân. Nhưng nhờ có sự trường sinh của đất trời thiên nhiên bất tận, nên con người được an ủi, sẻ chia: Chớ bảo Xuân tàn hoa rụng hết / Đêm qua sân trước một nhành mai . Nhành mai trong thơ Mãn Giác Thiền sư chính là sự tồn tại vĩnh hằng của cái đẹp, của sự giao hoà, trở thành niềm tin muôn đời cho cõi nhân sinh. Nhờ thế mà bài thơ tồn tại đến 10 thế kỷ.
Năm trăm năm sau, ta lại gặp một nhành mai trong thơ Nguyễn Trãi (1380-1442). Nguyễn Trãi là một nhà chiến lược quân sự tài tài ba, một nhà chính trị lỗi lạc đã cùng Lê Lợi giành lại giang sơn từ tay nhà Minh; ông đồng thời là một nhà thơ bậc thầy của đất nước với bài cáo nổi tiếng “Bình Ngô đại cáo” bất hủ. Ông cũng là người nêu cao nhân nghĩa, kiên quyết trừ độc, trừ tham, trừ bạo ngược, bảo vệ đời sống yên lành của nhân dân. Trong Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi có bài thơ “Vịnh cây mai già” chiêm nghiệm lẽ đời rất sâu sắc: ...Đêm có